Yıllık üretimi 5 milyon tona yakındır. Dünyada 8. sıradayız. İhraç ürünlerimizdendir.
Karabük, Karadeniz Ereğli'si, İskenderun
Yukarı Fırat (Divriği, Hekimhan, Hasançelebi, Çetinkaya), Asıl Ege (Edremit, Torbalı), Marmara (Eymir, Çamdağı), Doğu Karadeniz (Fundacık), Hatay (Amanos Dağları).
BAKIR
Elektrik-Elektronik Sanayisinin hammaddesidir.
Samsun, Ergani, Murgul
Artvin (Murgul), Kastamonu (Küre), Diyarbakır (Ergani-Rezerv ve kalitesi üstündür), Elazığ (Maden).
KROM
Volkanik olaylar sonucunda oluşmuştur. Demirin sertleşmesinde ve çelik üretiminde kullanılır. Türkiye krom üretiminde en zengin ülkelerdendir. İhracatımızda önemli yer tutar.
Jet-Roket yakıtı olara, Kimya ve ilaç sanayisinde , fiberglas izolasyon maddelerinde, cam, porselen, deterjan vb. yapımında kullanılır. Dünya rezervlerinin yarıdan fazlası Türkiye'dedir. Önemli bir kısmı ihraç edilir.
Bandırma, Seyitgazi
Balıkesir(Susurluk), BursaM.Kemal Paşa), Kütahya (Emet), Eskişehir (seyitgazi)
(
BOKSİT (ALÜMİNYUM)
Alüminyum ham maddesidir. Alüminyum uçak ve otomobil sanayi ile daha bir çok alanda kullanılır.
Seydişehir
Konya,Seydişehir ve Akseki
CİVA
Ülkemiz civa madenince oldukça zengindir. Bazı elektrikli araç yapımında ve eczacılıkta kullanır. Bir kısmı ihraç edilir.
Konya-Sarayönü Ödemiş-Halıköy Karaburun
İzmir (Ödemiş- Çeşme) Konya (Sarayönü)
MERMER
İnşaat sektöründe kullanır.
Afyon, Bandırma, İstanbul
Afyon, Bursa, Bandırma, Gemlik, Marmara adaları
ZIMPARA TAŞI
Aşındırıcı madde olarak kullanılır. Metamorfik kayadır. Zımpara kağıdı yapılır. Bir kısmı ihraç edilir. Metallerin parlatılmasında kullanılır.
İzmir
İzmir, Aydın,Muğla
TUZ
1,5 milyon ton üretimi vardır. Deniz, göl ile toprak altındaki kaya tuzu yataklarından elde edilir.
İzmir ve Tuz gölü başta olmak üzere çıkarıldığı yerlerde işlenir.
Paslanmaz metal üretiminde, silâh sanayinde, akümülatör imalatında kullanılır.
Elazığ-Keban
Elazığ-Keban
VOLFRAM
Çok sert bir maddedir. Elektrik- elektronik, çelik, kimya, sanayisinde kullanılır.
Bursa
Bursa-Uludağ, Kırıkkale- Keskin, Elazığ -Keban
BORAKS
Metallerin temizlenmesinde, porselenlerin süslenmesinde kullanılır. Yıllık üretimi 40 bin ton kadardır. Yoğunlaşmış borik asittir.
Bandırma
Güney Marmara, Kütahya Emet,Eskişehir-Seyitgazi
MANGANEZ
Demirin çeliğe dönüştürülmesinde kullanılır.
Artvin-Borçka
Ereğli, Denizli (Uluköy), Ankara (Çayırlı), Artvin (Borçka)
LÜLETAŞI
Biblo, pipo gibi süs eşyası yapımında kullanılır.
Eskişehir
Eskişehir
OLTUTAŞI
Siyah renklidir. Süs eşyası yapımında kullanılır. Organik tortul grubuna girer.
Erzurum
Erzurum-Oltu
KÜKÜRT
Bağ ve bahçelerde böceklere karşı kullanılır.
Keçiborlu
Isparta-Keçiborlu
ENERJİ KAYNAKLARI
GENEL BİLGİLER
İŞLENDİĞİ YERLER
ÇIKARILDIĞI YERLER
LİNYİT
Evlerde yakacak olarak kullanılır. Termik santrallerde elektrik enerjisi üretiminde kullanılır. Dünyada 12. sıradayız.
Termik santrallerimiz: Afşin-Elbistan, Yatağan, Tunçbilek, Soma, Seyitömer, Ankara Çayırhan
Türkiye'de 58 yerde bulunmuştur. Kütahya(Tavşanlı, Tunçbilek, Değirmisaz, Seyitömer),Manisa (Soma), Amasya (Çeltek), Kahramanmaraş (Elbistan),Muğla (Yatağan).
Ankara (Çayırhan), Erzurum (Aşkale),
MADEN KÖMÜRÜ (TAŞKÖMÜRÜ)
Rezervi 1 milyar tondan fazladır. Demir-çelik ve kimya sanayisinde enerji kaynağıdır. Tüketimi karşılamak için ithal edilir.
Ereğli, Karabük, İskenderun
Demir-Çelik tesisleri.
Batı Karadeniz bölümünde Zonguldak-Ereğli ile Kastamonu-İnebolu arasındaki havzada çıkartılır.
DOĞALGAZ
Trakya'da ki çeşitli fabrikalarda kullanılır. Dış ülkelerden edilenler ise Ankara ve İstanbul'da ısıtma ve ulaşımda kullanılır.
Akarsuların enerji potansi-yelinden faydalanarak enerji elde etmektir. Doğu Anadolu'da akarsuların gücü fazladır. Avrupa'da Rusya ve Norveç'ten sonra 3.sıradayız.
Sanayide, madencilikte ve konutlarda kullanılır.
Keban (Elazığ), Atatürk, Hirfanlı, Hasan Uğurlu barajları.
GÜNEŞ ENERJİSİ
Bu enerjiden faydalanmak için Güneşi görme süresi ve ısısı önemlidir.
Su sıtma tesislerinde ve elektronik aletlerde kullanılır.
a. Tektonik Göller: Yer kabuğunun çökmesi veya kırılması neticesinde meydana gelen çukurluklara suların dolmasıyla oluşurlar. Dünya’nın en derin gölü olan Baykal Gölü (1741 m), Lût Gölü, Hazar Gölü ve Çad Gölü yeryüzündeki başlıca büyük tektonik göllerdir.
Ülkemizdeki başlıca tektonik göller ise şunlardır:
·Marmara Bölgesi’nde; Sapanca, İznik, Ulubat ve Manyas gölleri,
·İç Anadolu Bölgesi’nde; Tuz, Seyfe ve Tuzla gölleri,
·Doğu Anadolu Bölgesi’nde Hazar, Hozapin ve Van gölleri.
Türkiye’nin en büyük tabii gölü olan Van Gölü, tektonik bir çukurluğun önünün lavlarla kesilmesi sonucu oluştuğundan volkanik set gölü olarak da bilinir.
b. Karstik Göller: Bu tür göller, kayatuzu, jips, kalker gibi çözünebilen tabakaların bulunduğu sahalarda meydana gelir. Bazı karstik göllerin oluşumunda tektonik olaylar da etkili olmuştur.
Karstik göller, ülkemizde en fazla Toros Dağları’nın batı kesiminde bulunur. Buralarda yer alan Kızılören obruk gölü, Kestel, Elmalı, Yarışlı ve Salda gölleri tipik birer karstik göldür. Bu göllerimiz sadece, kireçtaşlarının çözülmesiyle oluşan çanaklar üzerinde meydana gelmişlerdir.
Bununla birlikte, bu alandaki bazı göllerimizin ise oluşumu, tektonik çanaklarda başlamış, karstik olaylarla devam etmiştir. Bu göllerimizin başlıcaları, Beyşehir, Eğirdir, Burdur, Acıgöl, Kovada ve Suğla gölleridir.
c. Volkanik Göller: Volkanik faaliyetler esnasında oluşan patlama çukurları içerisinde meydana gelen göllerdir. Başlıca volkanik göllerimiz, Meke Gölü, Acıgöl, Nemrut ve Gölcük gölleri ile Süphan Dağı’nın yan kraterlerinden birinde bulunan Aygır Gölü’dür.
d. Buzul (Sirk) Gölleri: Dağ doruklarında, buzulların aşındırmasıyla oluşan ve sirk adı verilen çukurluklarda meydana gelirler. Ülkemizde Sat, Ağrı, Erciyes, Kaçkar ve Bolkar dağları ile Aladağlar üzerinde yer yer bu türden göller bulunmaktadır.
2. Set Gölleri
a. Alüvyal Set Gölleri: Alüvyonlarla akarsuyun önünün kapanması sonucu oluşur. Ülkemizde, Marmara, Çamiçi (Bafa), Köyceğiz, Mogan ve Eymir Gölleri ile Uzungöl bu tür göllerdendir.
b. Kıyı Set Gölleri: Dalga ve akıntıların taşıdığı malzemeleri koy ve körfezlerin ağız kısmında biriktirmesiyle oluşur. Ülkemizde, Büyük ve Küçük Çekmece gölleri, Durusu (Terkos) gölü, Çukurova deltasındaki Akyatan gölü kıyı set gölleridir.
c. Heyelan Set Gölleri: Heyelan sonucu bir akarsuyun önünün kapanmasıyla oluşur. Tortum, Sera, Abant, Zinav ve Sülük gölleri ile Yedigöller bu tür göllerdendir.
Abant Gölü’nün oluşumunda tektonik hareketler ile alüvyal birikimlerin de etkisi oluşmuştur.
d. Volkanik Set Gölleri: Volkanizma sonucu vadi önlerinin kapanmasıyla meydana gelir. Van, Erçek, Nazik, Çıldır, Haçlı ve Balık gölleri ülkemizdeki volkanik set gölleridir.
e. Baraj (Yapay) Gölleri: Yapay göllerimizin en büyükleri, Atatürk, Keban, Karakaya ve Hirfanlı barajlarının gerisinde kurulan göllerdir.
BAKLAGİLLER Daha çok kuru gıda olarak tüketilen ve ihraccatımızda önemli yeri olan ürünlerdir. Üretim alanları geniştir.
FASÜLYE
Ilıman ve karasal iklimlerde. Yüksel- tisi 2000mm yi geçmeyen sulak alanlarda yetişir.
İç bölge ve kıyı ovaları Erzincan, Muş, Kilis, Balıkesir, Samsun
200 bin ton civarı
Türkiye ön sıralarda gelir
Kurutularak- taze olarak ve konserve yapılarak
İç tüketimde ve ihracatta önemli yeri vardır.
NOHUT
Yarı kurak bölgelerde.Yetişme dö- neminde nem, hasat döneminde yaz kuraklığı ister.
İç And.- Akdeniz- İçbatı Ege- G.D And. *En fazla üretilen baklagil türü
1 mil. ton civarı
Türkiye, İran,
Kuru gıda olarak
İç tüketimde ve ihracatta önemli yeri vardır.
MERCİMEK
Karasal iklimlerde. Yetişme döne- minde yağış, olgunlaşma dönemin- de sıcaklık ister.
Kırmızı mercimek- G.D.And ( G.Antep yöresi) Yeşil merc.- İç Anadolu
700- 800 bin ton
Türkiye, İran, ABD
Kuru gıda olarak
İç tüketimde ve ihracatta önemli yeri vardır.
MEYVELER Ekili dikili alanların %3'ü bu bitkilere ayrılmıştır. Ekonomide taze olarak- işlenerek satıldığı için önemli yere sahiptir. Değişik iklimlerin görülmesi ve yetişme şartlarının uygunluğu bu türlerin bol miktarda, kolayca ve doğal olarak yetişmesine imkan verir.
FINDIK
Ilıman iklim bölgesinde. Her mevsim yağışlı ve ılıman geçen bölgelerde. Doğal yetişme alanı sınırlıdır.
Karadeniz kıyıları ile Doğu Marmara kıyılarında.
650-700 bin ton
Türkiye, ABD, İspanya, İtalya
Taze- Kurutularak- çikolata yağ ve kozmetik sanayi
En önemli ihraç ürünlerinden biri. Ancak işlenmeden satıldığı için fiyatı belirleyici değiliz.
TURUNÇGİLLER
Akdeniz- Ilıman- Subtropikal iklimler Kış sıcaklığının 0'ın altına düşmediği sıcak- bol nemli bölgelerde.
Akdeniz- Ege- ve Karadeniz Rize yöresi'nde Yetişme alanı sınırlı
2 mil. ton civarı
ABD, İspanya, İtalya Yunanistan- Türkiye
Günlük tüketim- meyve suyu yapılarak
İç tüketimde ve ihracatta önem-li yeri vardır. Rekabet gücümüz yok.
İNCİR
Akdeniz- Ilıman- Subtropikal iklimler Kış sıcaklığının 0'ın altına düşmediği sıcak ve böl nemli bölgelerde.
Akdeniz- Ege- Karadeniz ve Marmara bölgelerinde
300 bin ton
Türkiye- Yunanistan İtalya, İspanya
Taze- Kurutularak ve reçel yapılarak
EN önemli ihraç ürünlerinden biridir. Kuru incir ihracında Dünya'da 1.
ÜZÜM
Karasal iklimlerde. Kışın ısının çok düşük olduğu yerlerle yaz sıcaklığı ve kuraklığı olan yerlerde
Ege- İç Anadolu- G.D. And- Marmara- Yetişme alanı en yaygın olan tarım ürünüdür.
3,5 mil. ton
Türkiye, Balkan ve Kafkas ülkeleri
Taze- Kurutularak ve şarap yapılarak
En önemli ihraç ürünlerinden biri. İç pazarda da önemli. Kuru üzüm ihracında Dünya 1.
ELMA
Yarı kurak bölgelerde yatişebilien, yetişme alanı en geniş tarım ürünle- rinden biridir.
İç And.- Orta Karadeniz- Göller yöresi- Yetişme alanı en geniş tarım ürünlerinden
2 mil. tonu geçkin En çok üretilenler-den biridir.
Türkiye ön sıralarda gelir
Taze- Kurutularak ve meyve suyu yapılarak
İç pazarda tüketilen bir ürün olduğu için ekonomik değeri yoktur.
MUZ
Tropikal iklim bölglerinde. Yıl boyun-ca sıcaklık ve nem yüksek yerler. Yetişme alanı en dar bitkidir.
Akdeniz Bölgesi'nde Antalya; Anamur- Alanya arasında
35-40 bin ton civarı
Ekvador- Brezilya Endenozya gibi tropikalülkeler
Taze olarak
Üretim miktarı tüketimi karşıla-maz. Dışarıdan alınan ürünlerden biridir.
ANTEP FISTIĞI
Kışın çok soğuk olmadığı bölgelerde Yaz kuraklığı isteyen bir üründür. Aşılama yapılarak ağaç sayısı artar.
G. D. Anadolu'da G.Antep- Siirt arasında Yetişme alanı dardır.
40-50 bin ton civarı
Türkiye- ABD- İran
Taze olarak- tatlı ve pasta- cılıkta
Önemli ihraç ürünlerinden biri. Kuru kayısı ihracında Dünya 1. Üretimin %70'i ihraç edilir.
KAYISI
Kışların çok soğuk geçmeyen yerler Çiçeklenme döneminde sıcaklık, yetişme döneminde nem ve ısı ister
D. Anadolu'da Malatya ve çevresinde- Konya- İzmir
250- 300 bin ton civarı
Türkiye- İran- Özbekistan
Taze- Kurutularak- reçel yapılarak
Önemli ihraç ürünlerinden biri. Kuru kayısı ihracında Dünya 1.
Koyun yetiştirticiliği daha çok düzlüklerin ve meraların geniş alan kapladığı, arazinin engebeli olmadığı alanlarda yapılan bir faaliyettir.
Türkiye’de en fazla İç Anadolu’da beslenir.
2.Kıl Keçisi
Arazinin engebeli olduğu alanlarda koyun beslenemediği için kıl keçisi beslenir.
Toroslarda ve Menteşe yöresinde yoğundur.
Ormanlara zarar verdiği için son yıllarda sayıları azaltılmıştır.
3.Tiftik Keçisi
Diğer adı Ankara keçisidir. İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'da beslenir.
B. BÜYÜKBAŞ HAYVANCILIK
Sığır ve yük hayvanlarından oluşan gruptur. Sığırcılık faaliyeti Karadeniz Bölgesi'nin kıyı kesimleriyle Erzurum Bölümü'nde yapılır.
C. KÜMES HAYVANLARI
Etinden ve yumurtasından yararlanırız. Doğal koşullar dışında yetiştirildiğinden pazar, ulaşım, yem gibi faktörleri faaliyeti etkiler.
- Ülkemizde yoğun olarak Marmara'da yürütülen bir faaliyettir.
D. İPEK BÖCEKÇİLİĞİ
-İpek böceği, dut ağacı yapraklarıyla beslenir. Elde edilen ipek dokuma sanayisinde kullanılır.
-Ülkemizde Güney Marmara'da yaygındır.
E. ARICILIK
-Anların, balından ve bal mumundan yararlanılır.
-Karadeniz ve Akdeniz Bölgeleri'nin tarım arazisinin sınırlı olduğu alanlarında yapılan bir faaliyettir.
F. BALIKÇILIK
Balıkçılık; deniz, tatlı su ve kültür balıkçılığı olmak üzere 3 farklı yöntemle yapılır. Ülkemizin üç tarafı denizlerle çe olduğu halde balıkçılık gelişmemiştir.
Türkiye'de Balıkçılığın Gelişmeme Nedenleri
Kıyı balıkçılığının yapılması
Göllerimizin tuzlu ve sodalı olması
Akdeniz kıy darında turizm nedeniyle balıkçılığa önem verilmemesi
Türkiye balık üretiminin %80 'inden fazlası Karadeniz 'den elde edilir.
