» 1921, 1924, 1961 ve 1982 Anayasalarının Temel Noktaları

Yayınlanma Zamanı: 2008-05-28 09:01:00



1921 ANAYASASI:  1. 1876 Kanun-u Esasîsini yürürlükten kaldırmamıştır.  2. Kendi değiştiriliş usûlünü öngörmemiştir. Dolayısıyla 1921 Anayasası tarihimizdeki ilk ve tek “yumuşak anayasa”dır.  3. Türk tarihinde ilk defa “millî egemenlik ilkesi”ni ilân etmiştir.  4. Meclis hükûmeti sistemini kurmuştur. Yani yasama ve yürütme kuvvetleri mecliste toplanmıştır.  5. İcra vekilleri (bakanlar) doğrudan doğruya Meclis tarafından seçiliyordu.  6. Devlet başkanlığı, Başbakanlık yoktur.  7. Yerinden yönetim ilkesine büyük önem vermiştir.  8. Birinci Meclis, Nisan 1923’te dağılmıştır. Yerine Haziran-Temmuz 1923’te İkinci Meclis seçilmiştir.  9. Cumhuriyet, Anayasanın 1’inci maddesinin değiştirilmesi suretiyle 29 Ekim 1923’te ilân edilmiştir.

1924 ANAYASASI: 1. 1924 Anayasası, kurtuluş savaşını yürüten Birinci Meclis tarafından değil, İkinci Meclis tarafından yapılmıştır.  2. 1924 Anayasası katı bir anayasa dır.  3. İlk şekline göre devletin resmî dini var idi; o da İslam diniydi. Bu hüküm 1928’de Anayasada çıkarılmış yerine lâiklik ilkesi 1937 yılında konulmuştur.  4. CHP’nin “altı umde”si, veya Atatürkçülüğün ilkeleri olarak bilinen ilkeler 1937 yılında Anayasaya dahil edilmiştir.  5. 1924 Anayasası göre Cumhurbaşkanının görev süresi, yedi yıl değil, TBMM’nin secim devresi (yani 4 yıl) kadardır. Ancak seçilen Cumhurbaşkanı tekrar seçilebilir.  6. 1924 Anayasası, bir karma hükûmet sistemi benimsemiştir ki buna “kuvvetler birliği ve görevler ayrılığı sistemi” ismi verilmektedir.  7. 1924 Anayasası olağanüstü mahkeme kurulmasını yasaklamamış ve “kanunî hâkim ilkesi”ni tam olarak kabul etmemiştir.  8. 1924 Anayasası, temel hak ve hürriyetler alanında tabiî hak doktrininden esinlenmiştir.  9. Cumhuriyet döneminde çok partili hayata 1946 yılında Demokrat Partinin kurulmasıyla geçilmiştir.  10. 1924 Anayasası, “çoğulcu” değil, “çoğunlukçu demokrasi anlayışı”na sahiptir.  11. 1924 Anayasasının dili 1945 yılında öz Türkçeleştirildi, ama 1952 yılında eski metin tekrar yürürlüğe konuldu.  12. Cumhuriyet döneminde iktidar değişimi 1950 seçimleriyle olmuştur.   13. 1924 Anayasasına, 27 Mayıs 1960 askerî darbesiyle son verilmiştir.

1961 ANAYASASI:  1. 1961 Anayasası, bir tarafı, 27 Mayıs darbesini yapan Millî Birlik Komitesi ve diğer tarafı Temsilciler Meclisinden oluşan kurucu Meclis tarafından hazırlanmıştır. Daha sonra Anayasa tasarısı halkoylamasıyla kabul edilmiştir.  2. 1961 Anayasası, halkçılık ve devletçilik ilkelerini kabul etmemiş, milliyetçilik ilkesini ise “millî devlet” şeklinde kabul etmiştir. 3. 1961 Anayasası, sosyal devlet ilkesini ilk defa kabul etmiştir.  4. 1961 Anayasası sosyal ve ekonomik haklar ve ödevleri ilk defa anayasal düzeyde tanıyan Anayasadır. 5. 1961 Anayasası, iki meclisli bir parlâmento kurmuştur. Cumhuriyet döneminde ikinci meclis kuran tek Anayasa budur. Bu ikinci meclisin adı Cumhuriyet Senatosudur.  (Uyarı: 1876 Kanun-u Esasîde iki meclisli bir parlâmento kurmuştu).  6. Cumhurbaşkanı yedi yıllık bir süre için TBMM üyeleri arasında TBMM tarafından seçiliyordu. Aynı kişinin arka arkaya iki defa seçilmesi yasaktı.  7. 1961 Anayasası ilk defa Yüksek Hakimler Kurulunu kurmuştur.  8. 1961 Anayasası ilk defa Anayasa Mahkemesini kurmuştur.  9. 1961 Anayasası döneminde 12 Mart 1971 tarihinde sivil yönetime ordunun kısmî bir müdahalesi olmuştur.  10. 12 Mart döneminde (1971-1973) yılında 1961 Anayasası pek çok değişiklik yapılmıştır. Bu değişiklikler, temel hak ve hürriyetleri sınırlandırmaya, yürütme organını güçlendirmeye, yargı denetimi zayıflatmaya yönelik değişikliklerdir.  11. Askerî Yüksek İdare Mahkemesi ilk defa 1961 Anayasasında 1971 yılında yapılan değişikliklerle kurulmuştur.  12. 1961 Anayasası, 12 Eylül 1980 tarihinde yapılan askerî darbe sonucu yıkılmıştır.

1982 ANAYASASININ HAZIRLANMASI: 1. Anayasa, Kurucu Meclis tarafından hazırlanmıştır. Bu Meclis, Millî Güvenlik Konseyi ve Danışma Meclisinden oluşuyordu. Daha sonra Anayasa tasarısı halkoylamasıyla kabul edilmiştir.  2. 1982 Anayasasının hazırlanmasında siyasî partiler rol oynamamıştır.  3. 1982 Anayasasının halkoylaması, Cumhurbaşkanının seçimiyle birleştirilmiştir.  4. 1982 Anayasası güçlü yürütme oluşturmaya çalışmıştır.  5. 1982 Anayasası daha az katılmacı bir demokrasi modeli öngörmüştü (sonraki değişiklikler ile bu tür hükümlere son verilmiştir). 6. 1982 Anayasası tıkanıklıklara çözüm yolları getirmiştir. 7. 1982 Anayasası kazuistik bir yöntemle hazırlanmıştır (1961 Anayasası da öyledir). 

 

Kaynak:Kemal Gözler


Duyuru
Sitemizde güncelleme çalışmaları devam etmektedir.
Görüş ve önerilerinizi bizimle paylaşabilirsiniz !